In een eerder artikel deelde buurtregisseur Aart de Graaf eerste ervaringen naar aanleiding van een master Community Development die hij was gestart. Conclusie bij die tussenstand? Ga niet voor bewoners denken! Of zoals Aart het wat uitgebreider verwoordde: “Je moet het echt samen met hen doen en niet voor ze gaan denken. Daarnaast hebben we de neiging om te hoppen tussen verschillende gebieden, om de hele buurt te bedienen, maar dan bouw je niet aan relaties. Die moeten groeien en dat vraagt continuïteit en tijd. Ben je veel aanwezig, op één plek, dan kan er echt verbinding ontstaan in de buurt.” Bijna een jaar verder, deelt Aart nieuwe inzichten.
Te beginnen over koffie, en hoe dat als vliegwiel kan dienen. “Ik doe voor mijn studie participatief actieonderzoek in de Warenargaarde. Het ging in eerste instantie over een door professionals en onderzoekers gesignaleerd verschil in sociale cohesie tussen bewoners van de koop- en huurwoningen. Er zou meer sociale cohesie zijn bij de bewoners van de koopwoningen. Door bij mensen aan te bellen en met ze in gesprek te gaan, bleek dat ze dat verschil zelf helemaal niet zo beleefden. Waar ze wél mee aan de slag wilden, was met hun relatie tot de woningcorporatie. Mede vanwege het onderhoud van de woningen en een aantal incidenten in de buurt. Voor mij was dat interessant, want: hoe krijg je beweging in zo’n situatie? Na verloop van tijd concludeerde ik dat de energie vooral bij bewoners zat. Dus daarmee ging ik aan de slag.”
Verbinding en ontmoeting
Bewoners bleken meer verbinding en ontmoeting belangrijk te vinden. Aart: “Wat ontbrak was een logische plek hiervoor. Zo kwam de Buurtkoffie-bus van Stichting Present in beeld, als mobiele ontmoetingsplek. Bewoners René en Hans meldden zich direct als gastheer. Met Hans ben ik de buurt ingegaan, op zoek naar een geschikte plek. Dat werd aan de rand van het park bij de Matenhof. Deze Buurtkoffie werd een vliegwiel in het gemeenschapsversterkend werken. In ABCD. De bus staat er sinds juni tweewekelijks, en het liep direct als een tierelier. Iedere keer zijn er zo’n 20 tot 30 mensen en er haken steeds nieuwe gezichten aan. Bewoner Miranda werd al snel actief als vrijwilliger. Het is een vrijplaats geworden in de buurt, waar bewoners elkaar op hun eigen manier kunnen ontmoeten.”
Lief en leed delen
Die ontmoetingen leveren tal van mooie verhalen op. Zo haakte er bij een van de eerste keren een dame uit Curaçao aan. Aart: “René is ook vrijwilliger bij Stichting Leergeld en kerkelijk. Hij heeft het gezin van deze vrouw hier direct bij aan kunnen haken. Een andere bewoonster kreeg te maken met een moord in het huis naast haar. Dagblad De Stentor kwam een artikel maken over de Buurtkoffie als centrale plek om het trauma van de moord te verwerken. Want dat gebeurt ook in sterke gemeenschappen; lief en leed worden gedeeld en allerlei onderzoeken laten zien dat sterke gemeenschappen sneller en beter van dit soort incidenten herstellen. Het artikel betekende ook veel voor de ouders van de vermoorde jongen. Bewoners vertelden namelijk niet alleen negatieve verhalen over hem, maar deelden ook positieve herinneringen.”
Wereld van verandering
Aart ervaart zelf, op straat, dagelijks dat er in de buurt iets is veranderd. Maar hij heeft het voor zijn studie ook in kaart gebracht. “Wat ik bijzonder vind, is dat mensen vaak helemaal niet beseffen hoe belangrijk en betekenisvol het is wat ze delen. Een man die terloops zegt: ‘Ik loop nu wat langer door de wijk, omdat ik steeds mensen tegenkom die ik ken.’ Daar zit een wereld van verandering achter.” Stimenz is als organisatie voortdurend in beweging. En nooit uitgeleerd. Voor Aart is het niet anders. Hij kijkt terug op een tijd waarin hij veel heeft geleerd. En waardoor hij met nog meer kennis en plezier zijn werk kan doen. “Bij de start van mijn onderzoek, wist ik niet hoe ik moest beginnen. Straks weet ik niet hoe ik moet stoppen. Maar het is mooi om te weten dat het hier verder gaat. De buurt was er al voordat ik er was en gaat straks gewoon verder. Dat merk ik in de praktijk. Laatst zei een bewoner tegen me: “Ik ken u wel, u hebt ooit bij mij aangebeld!” Je registreert het soms niet eens meer. Maar het is allemaal betekenisvol.”
Betrokken raken bij mensen
Aart ziet voor zichzelf nu een volgende stap. “Ik wil eraan bijdragen dat veel meer professionals in de buurt als community builders gaan denken. Dat gaat ook om het leggen van hele alledaagse linkjes, die je in je werk vaak vergeet omdat ze niet tot jouw domein behoren. Ik heb in dit traject wel geleerd dat je vanaf de eerste stap die je in de wijk zet, je bezig moet zijn met hoe je betrokken kunt raken bij mensen. Dat betekent feitelijk dat je op een heel andere manier in je werk moet staan. Dingen moet afleren. Dat was best een harde leerschool.” Aart sluit af met een quote van de Rotterdamse stadsdichter Derek Otte. “Ja, dat is ‘wie de mensen niet vergeet, wordt door de wijk onthouden.’ Dat vat alles wat ik geleerd heb wel mooi samen.”